O Pontificale Plocense I, czyli bibliofilska ciekawostka

Pontyfikał Płocki I z XII wieku zagrabiony przez Niemców w 1940 roku z Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku, w kwietniu roku 2015 powrócił do Płocka. Czym jest pontyfikał? Pontyfikał jest księgą biskupów z modlitwami, formularzami liturgicznymi i przepisami obrzędowymi. Bezcenny rękopis z dwunastego wieku posiada ogromną wartość historyczną i kulturową, ale przede wszystkim religijno-duchową. Jest bowiem skarbnicą błogosławieństw, poświęceń, egzorcyzmów o wyjątkowej wartości teologicznej a także literackiej.

Od 2018 roku, w ramach „Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki” trwały prace nad ponownym odczytaniem i przetłumaczeniem z języka łacińskiego tego dzieła. Owocem pracy wielu naukowców Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie jest monumentalne wydawnictwo  składające się z trzech okazałych tomów wydane w Pelplinie przez Wydawnictwo „Bernardinum” w 2020 r.

Tom pierwszy, w oprawie ze skóry, stanowi fotoreprodukcję średniowiecznej księgi. W bezpieczny dla zabytku sposób możemy przejrzeć każdą stronicę księgi, oglądając ubytki, zaplamienia, zszywane nicią rozdarcia czy ołówkowe dopiski na marginesie tekstu, które w naszej wyobraźni mogą odtworzyć dzieje Pontyfikału. Największą uwagę jednak na kartach w kolorze sepii, przyciąga łacińska kaligrafia wykonana czarnym atramentem, który miejscami już zbrązowiał oraz czerwone rubrykowanie tj. wyróżnianie tekstu. Przede wszystkim jednak zachwycają ozdobne, kolorowe inicjały. Najokazalszy został wykorzystany jako grafika ozdabiająca okładki drugiego i trzeciego tomu.

W niewielu miejscach znajdujemy boczne, bardzo skromne ozdobniki lecz nie są to stosowane w średniowiecznych rękopisach drolerie, floratury czy bordiury.

Drugi tom dzieła obejmuje odczytanie tekstu łacińskiego dokonane przez ks. Leszka Misiarczyka oraz tłumaczenie Jerzego Wojtczaka-Szyszkowskiego.

Tom trzeci to „Studia nad Pontificale Plocense I   XII-XIII w.” pod redakcją naukową ks. Henryka Seweryniaka i Weroniki Liszewskiej. Jest to wnikliwa analiza tekstu pod względem treści, której dokonał ks. Henryk Seweryniak jako kierownik grantu w pierwszej części tomu. Badaniem zapisów melodii w Pontyfikale zajął się Czesław Grajewski, a analizy kodykologicznej, paleograficznej i oceny zdobień w rękopisie dokonał Jacek Tomaszewski. Nieocenionym wsparciem badań były nowoczesne metody badawcze, jak, między innymi, detekcja śladów pierwiastkowych za pomocą fluorescencji rentgenowskiej. Badania te przeprowadziła, opracowała i podsumowała Weronika Liszewska.

Temu cennemu dziełu naukowemu towarzyszy mała, skromna książeczka – „Skarbiec średniowiecznej modlitwy. Błogosławieństwa, modlitwy, egzorcyzmy i dramat liturgiczny w Pontyfikale Płockim I” autorstwa ks. Henryka Seweryniaka, wydana przez Płocki Instytut Wydawniczy w 2021 roku. Książka zawiera esencję Pontyfikału do wykorzystania przez dzisiejszych chrześcijan. W zakończeniu książki Autor zadaje ważne pytania: czy Europa byłaby tym, czym jest bez chrześcijaństwa?  Czy Europa przetrwa, jeśli odetnie się od chrześcijańskich wartości?

Wierzymy, że dzięki naukowcom, ale przede wszystkim dzięki wiernym, chrześcijańskie dziedzictwo, ze swoim bogactwem tradycji, wiary i modlitwy przetrwa kolejne wieki.

Sławomira Lewandowska

Skip to content