Henryk Sokołowski (1891-1927) – artysta, malarz, nauczyciel rysunku i plastyki w Gimnazjum im. ks. Jana Długosza

W holu szkoły pojawiła się wyjątkowa wystawa prac malarskich Henryka Sokołowskiego.

Wystawa miała na celu zainteresowanie młodzieży twórczością artystyczną malarza, a także jego życiem. Henryk Sokołowski (1891-1927) to jeden z unikatowych artystów, którego terenem działań artystycznych były Kujawy oraz Włocławek. Jego twórczość na stałe wpisała się w lokalne dziedzictwo artystyczne. Dla ZSK im. ks. Jana Długosza stanowi wyjątkową postać wpisującą się w dzieje historii szkoły. Omawiając krótkie życie artysty, pedagoga i nauczyciela rysunku, należy przybliżyć jego życiorys.

Artysta urodził się w czasie, kiedy kraj był pod zaborami. Henryk Sokołowski herbu Pomian pochodził ze znanej rodziny od dawna osiedlonej na Kujawach. Przodkowie malarza byli właścicielami dóbr w okolicach Włocławka, m.in. Dąbia, Kruszyna i Smólska. Z niewyjaśnionych powodów utracili majątki. Rodzice artysty po ślubie zamieszkali w Wysokinie na ziemi radomskiej, gdzie 14 czerwca 1891 roku urodził się Henryk Konstanty Sokołowski jako drugi syn Jana Kantego (ur. 1862 r.) i Zofii z Czernickich (ur. 1865 r.). Matka artysty pochodziła z Dobrego, parafia Krzywosądz, ojciec był synem Wiktora i Katarzyny Skulskiej, wnukiem Jana Kantego (właściciela Smólska). Ślub rodziców odbył się w kościele parafialnym w Krzywosądzu (27.06.1889 r.). Dzieciństwo malarza było związane zapewne z Wysokinem, majątkiem należącym do jego rodziców. Od młodości przejawiał zainteresowanie sztuką, co skłoniło go do podjęcia nauki malarstwa.

Henryk Sokołowski rozpoczął studia w najstarszej polskiej uczelni artystycznej, Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, w pracowni profesora Stanisława Lentza, gdzie od początku panowały wartości patriotyczne. W dokumentacji archiwalnej odnotowano, że w roku akademickim 1911/1912 wpłacił trzy raty czesnego. Prawdopodobnie młody artysta doskonalił swój talent na lekcjach prywatnych, na co wskazują jego powstałe prace artystyczne po 1915 roku. Przebywał na Kujawach prawdopodobnie od 1916 roku, głównie w posiadłości jego rodziny w Smólsku. Był także jednym z artystów, którzy w czasie I wojny światowej korzystali z gościnności kolekcjonera i miłośnika sztuki Stefana Zygmunta Kretkowskiego, właściciela pałacu w Więsławicach. Przebywając tam m.in. z Henrykiem Stażewskim, malował portrety i sporządzał kopie konterfektów przodków Kretkowskich herbu Dołęga. Do dziś zachowała się wykonana przez Sokołowskiego kopia portretu Zygmunta Kretkowskiego, wojewody chełmińskiego. Inne prace, wraz z kilkoma samodzielnymi dziełami malarza, zaginęły w czasie II wojny światowej.

Artysta był również silnie związany z Włocławkiem. Uczestniczył w życiu kulturalnym miasta, poruszał się w kręgach tamtejszej inteligencji, a pod koniec życia podjął pracę jako nauczyciel rysunku w Gimnazjum im. Jana Długosza. W roku szkolnym 1926/1927 Henryk Sokołowski pracował tam jako nauczyciel rysunku i robót ręcznych w klasach – pierwszej wstępnej (6 godzin tygodniowo). Namalował portret patrona szkoły, ks. Jana Długosza. Obraz ten powstał jeszcze przed wybudowaniem nowego gmachu i później zdobił przestrzeń szkolną w gmachu przy ul. Łęgskiej. O portrecie wspomina się w historii szkoły m.in. w opisie uroczystej wieczornicy poświęconej ks. Janowi Długoszowi w dniu 7 grudnia 1926 roku. „Scena była pięknie udekorowana kwiatami. Pośrodku ustawiono olbrzymich rozmiarów wspaniały portret Długosza, pędzla artysty malarza p. Sokołowskiego”.

W sprawozdaniu z działalności Zakładu im. ks. Jana Długosza we Włocławku dr. Masłowski opisuje: „Ściany sal i klas zdobią obrazy – kopie i oryginały znanych malarzy, np. J. Matejki, J. Fałata, Z. Stryjeńskiej; z miejscowych – A.Laszenki, J Stępienia, Ł. Płoszaya, a przede wszystkim ś.p. H. Sokołowskiego, dawnego profesora naszego gimnazjum. Równocześnie pracował jako nauczyciel w Piusa X we Włocławku”. Henryk Sokołowski zmarł 27 listopada 1927 r. we Włocławku i został pochowany 29 listopada na miejscowym cmentarzu przy głównej alei. W „Życiu Włocławka i Okolicy” z 1927 roku odnotowano: „Miasto nasze poniosło znów ciężką stratę. Po długich cierpieniach zmarł we Włocławku znakomity artysta malarz, profesor rysunków w miejscowych szkołach średnich śp. Henryk Sokołowski. Zmarł w pełni sił twórczych, artysta „z Bożej łaski”, znakomity uczeń Lentza i Kossaka, malarz o niezwykle rozległej skali artystycznych zamierzeń i subtelnym poczuciu piękna. Pogrzeb śp. Henryka Sokołowskiego odbył się w asystencji licznego duchowieństwa przy tłumnym współudziale publiczności oraz młodzieży szkolnej dnia 29 listopada 1927 roku”. Ks. bp. Roman Andrzejewski wspominał: „Jest też wśród nich przy alei głównej w kwaterze 43 grób Henryka Poraja-Sokołowskiego (zm. w 1927 r.), artysty malarza i nauczyciela w Gimnazjum im. ks. Jana Długosza. Rzeczywiście, cmentarz jest fotografią wiary i kultury środowiska” (Niedziela włocławska 45/2001, Z lektury Biskupa Romana). Gimnazjum im. ks. Jana Długosza było fundatorem nagrobka. Obecnie młodzież skupiona w Szkolnym Kole Wolontariatu „Mały Książę” dba o to miejsce.

Dzięki współpracy z Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej, które posiada w swojej kolekcji 27 obrazów artysty, piszącej te słowa udało się otrzymać kopie elektroniczne obrazów, które zostały wydrukowane w zbliżonych rozmiarach i stanowią wyjątkową kolekcję w naszej szkole. Obecnie są one wystawione w holu głównym, a następnie będą na stałe zdobić korytarze naszej szkoły na drugim piętrze. Wśród obrazów znajduje się fotografia artysty z lat jego młodości (fotografia pochodzi z legitymacji kolei warszawskiej ze zbiorów MZKiD).

Kolekcja kopii obrazów Henryka Sokołowskiego znajdująca się na wystawie w gmachu naszej szkoły zawiera następujące prace:

  • Portret Bronisława Kretkowskiego, 1916 r.
  • Portret brata Ludwika w młodszym wieku, ok. 1916 r.
  • Portret brata malarza Lecha Sokołowskiego, ok. 1916 r.
  • Portret chłopca, przed 1917 r.
  • Portret dziewczynki, ok. 1920 r.
  • Portret Marii Adamczewskiej, ok. 1920 r.
  • Portret Tadeusza Adamczewskiego, ok. 1920 r.
  • Portret kobiety, ok. 1920 r.
  • Portret Ludwika Sokołowskiego w mundurze, 1919 r.
  • Portret Lecha Sokołowskiego z psem, lata 20. XX wieku
  • Rzeczka w Potoku zimą, ok. 1920 r.
  • Fragment Parku w Więsławicach, 1916 r.
  • Leśniczówka w Potoku, druga dekada XX wieku
  • Brzózki w Potoku, okres międzywojenny
  • Klacz Dunajka, 1926 r.

Analizując twórczość artystyczną malarza, należy zauważyć, że Henryk Sokołowski uprawiał prawie wszystkie rodzaje malarstwa. Artysta zafascynowany był mistrzem akwareli Julianem Fałatem, wpływem nauczyciela Stanisława Lentza oraz oddziaływaniem Wojciecha Kossaka. Wśród jego prac dominowały sceny batalistyczne, kompozycje portretowe oraz kujawskie pejzaże. Analizując obrazy malarza, można go ocenić jako bardzo sprawnego portrecistę, sentymentalnego obserwatora przyrody i utalentowanego batalistę. Prace swe z tego właśnie zakresu wystawiał w warszawskiej „Zachęcie”, zyskując uznanie profesjonalnej krytyki. Pragnął zorganizować wystawę własnych prac we Włocławku. Przedwczesna śmierć artysty uniemożliwiła realizację tego projektu. Jego wkład w rozwój kultury we Włocławku jest nieoceniony, a jego obrazy nadal cieszą się uznaniem wśród miłośników sztuki. Henryk Sokołowski pozostaje inspirującą postacią, której prace są ważnym elementem lokalnego dziedzictwa artystycznego. Jego życie i twórczość świadczą o pasji do sztuki i nieustannym dążeniu do perfekcji.

Bożena Sobierajska

Źródło: Nota biograficzna na podstawie: Krystyna Kotula, Rocznik Muzealny, Włocławek 2008r., Adam Zapora: Galeria Sztuki Polskiej XIX i początku XX wieku, Włocławek 2024r. i  we współpracy z Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej oraz własnej kwerendy archiwalnej autorki artykułu.

Skip to content