Jedną z najważniejszych dat w pamięci historycznej Włocławka stanowi dzień 7 listopada 1939. Dzień ten upamiętnia tragiczną noc aresztowania przez niemieckiego okupanta włocławskiej inteligencji: duchowieństwa i nauczycieli. Podczas masowych aresztowań uwięziono m. in. ks. bpa Michała Kozala, wówczas biskupa pomocniczego, ogłoszonego błogosławionym i patronem miasta, profesorów i alumnów Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku, wielu księży z włocławskich parafii, a także liczną grupę nauczycieli włocławskich szkół, w tym pedagogów przedwojennej szkoły Długosza.
Aresztowani zostali osadzeni w miejskim więzieniu, skąd później trafili do obozów przejściowych, a ostatecznie do hitlerowskich obozów koncentracyjnych (m.in. Dachau), gdzie większość z nich poniosła męczeńską śmierć. Historia podaje, że diecezja włocławska straciła w czasie wojny aż 220 księży, co stanowiło połowę jej ówczesnego stanu duchowieństwa.
Religijno-patriotyczne uroczystości rocznicowe odbyły się jak co roku 7 listopada we włocławskiej bazylice katedralnej. Kluczowym punktem obchodów była Msza Święta, w której licznie uczestniczyli kapłani pracujący we włocławskim seminarium i w kurii diecezjalnej oraz księża włocławskich parafii, a także klerycy seminarium i siostry zakonne. Nie zabrakło oczywiście nauczycieli z Włocławka, Lipna i okolicznych miejscowości.
Zespół Szkół Katolickich reprezentowała kapłanów i nauczycieli i uczniów na czele z pocztem sztandarowym. Duchowieństwo ZSK reprezentowali: ks. wicedyrektor Sebastian Tomczak, ks. Mateusz Włosiński oraz ks. Marcin Ziółkowski, odpowiedzialny za oprawę muzyczną i dyrygujący chórem katedralnym.
Uroczystej Eucharystii przewodniczył i homilię wygłosił ks. Zbigniew Łukasik – dyrektor Muzeum Diecezjalnego we Włocławku. Jako kustosz muzeum odpowiadający za ochronę sakralnego dziedzictwa diecezji kapłan ten rolę w pielęgnowaniu pamięci o martyrologii włocławskiego duchowieństwa. W wygłoszonej homilii zarysował on wydarzenia pamiętnej nocy 7 listopada, zwracając uwagę na niezłomną postawę biskupa Michała Kozala w godzinie próby. Przywołał obraz biskupa w pasiaku, który mimo wątłego zdrowia i zniszczonego słuchu po brutalnych przesłuchaniach wykonywał wycieńczające prace obozowe, cierpliwie znosząc bicie i szykany. W warunkach skrajnego głodu, gdzie każda kromka chleba decydowała o przetrwaniu, bp Kozal oddawał swoje porcje jedzenia chorym, słabszym oraz młodszym kapłanom, chcąc aby oni przetrwali obóz. W ukryciu spowiadał, udzielał sakramentów, w prowizorycznych warunkach odprawiał Eucharystię. Swoim spokojem i opanowaniem podtrzymywał na duchu załamanych więźniów, chroniąc ich przed popadnięciem w rozpacz. Gdy w obozie wybuchłą epidemia tyfusu, bp Michał zgłosił się do pomocy sanitarnej, niosąc jednocześnie pocieszenie umierającym. Sam zapadł na tyfus i został zmordowany przez pielęgniarza śmiercionośnym zastrzykiem fenolu. Jak podkreślił kaznodzieja, wskazując heroiczną postawę bpa Michała Kozala, jest on patronem na nasze trudne czasy i wzorem wiary, wierności Bogu i miłości do drugiego, potrzebującego człowieka. Za wstawiennictwem bł. biskupa Michała zgromadzeni na Eucharystii zanieśli w modlitwie wiernych intencje Kościoła, kapłanów i kleryków seminarium, nauczycieli oraz całej ojczyzny w trudnych dla mniej chwilach.
Po Mszy Świętej zebrania w katedrze wyruszyli w uroczystej procesji do miejsca uwięzienia aresztowanych kapłanów i inteligencji. Towarzyszyło jej skupienie, modlitwa Koronką do Miłosierdzia Bożego za pomordowanych oraz głośno odczytywane rozważania i zapiski więzienne bł. bpa Michała Kozala. Na zakończenie złożono kwiaty i znicze po pomnikiem upamiętniającym tragiczne wydarzenia 7 listopada 1939 roku.
Lidia Wiśniewska
Fot. kl. Janusz Przychodny
